5+1 Παράγοντες που Επηρεάζουν την Ποιότητα Σπέρματος

Ένα ζεστό μπάνιο, το λάπτοπ στα πόδια, μια κακή νύχτα ύπνου. Ακούγονται ασήμαντα, όμως όλα αυτά μπορεί να αφήνουν το αποτύπωμά τους στην ποιότητα του σπέρματος.

Για δεκαετίες, όταν ένα ζευγάρι δυσκολευόταν να κάνει παιδί, η αναζήτηση της αιτίας στρεφόταν σχεδόν αυτόματα στη γυναίκα. Σήμερα ξέρουμε ότι αυτό δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα: ο ανδρικός παράγοντας εμπλέκεται σε έως και 50% των περιπτώσεων υπογονιμότητας, και ο αριθμός των σπερματοζωαρίων φαίνεται να ακολουθεί πτωτική τάση τις τελευταίες δεκαετίες σε πολλές βιομηχανικές χώρες.

Το καλό νέο είναι ότι πολλές από αυτές τις συνήθειες μπορούν να τροποποιηθούν και, σε αρκετές περιπτώσεις, να συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος. 

Κάτι ακόμη που αξίζει να έχει κανείς στο μυαλό του: η σπερματογένεση, δηλαδή η διαδικασία παραγωγής νέων σπερματοζωαρίων, διαρκεί περίπου 2,5 έως 3 μήνες. Αυτό σημαίνει ότι καμία αλλαγή στον τρόπο ζωής (είτε θετική είτε αρνητική) δεν αποτυπώνεται άμεσα σε ένα σπερμοδιάγραμμα, αλλά χρειάζεται αυτό ακριβώς το χρονικό διάστημα για να φανεί το αποτέλεσμά της.

1. Διατροφή

Η διατροφή αποτελεί έναν από τους πιο μελετημένους παράγοντες σε σχέση με την ανδρική γονιμότητα, καθώς επηρεάζει άμεσα το οξειδωτικό στρες στο σπέρμα, μια από τις βασικές αιτίες βλάβης στα σπερματοζωάρια.

Ποιες τροφές φαίνεται να βοηθούν

Μια διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά συνδέεται με καλύτερη ποιότητα σπέρματος. Φρούτα και λαχανικά, ξηροί καρποί, λιπαρά ψάρια πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, καθώς και τρόφιμα πλούσια σε ψευδάργυρο, σελήνιο και φυλλικό οξύ έχουν συσχετιστεί σε μελέτες με καλύτερη συγκέντρωση, κινητικότητα και μορφολογία σπερματοζωαρίων.

Ποιες διατροφικές συνήθειες συνδέονται με χαμηλότερη ποιότητα σπέρματος

Αντίθετα, διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα, κορεσμένα λιπαρά, ζάχαρη και trans λιπαρά έχει συνδεθεί με χειρότερες παραμέτρους σπέρματος. Η έλλειψη βασικών βιταμινών και μετάλλων (όπως βιταμίνη C, βιταμίνη Ε, βιταμίνη D, ψευδάργυρος) μπορεί να αφήσει τα σπερματοζωάρια πιο εκτεθειμένα στο οξειδωτικό στρες, με αρνητικές επιπτώσεις στη συγκέντρωση, την κινητικότητα και ακόμη και στην ακεραιότητα του DNA τους.

2. Σωματικό βάρος και φυσική δραστηριότητα

Η παχυσαρκία συνδέεται με χαμηλότερη ποιότητα σπέρματος, κυρίως λόγω ορμονικών διαταραχών. Ο περίσσιος λιπώδης ιστός μπορεί να μετατρέπει την τεστοστερόνη σε οιστρογόνα, διαταράσσοντας την ισορροπία των ορμονών που είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική σπερματογένεση. Επιπλέον, η παχυσαρκία σχετίζεται συχνά με αυξημένη θερμοκρασία στην περιοχή των όρχεων και με μεγαλύτερο οξειδωτικό στρες.

Άσκηση και ποιότητα σπέρματος

Η τακτική, μέτριας έντασης άσκηση φαίνεται να έχει θετική επίδραση στην ποιότητα του σπέρματος, βελτιώνοντας την ορμονική ισορροπία και μειώνοντας το οξειδωτικό στρες. Ωστόσο, η εξαιρετικά έντονη ή υπερβολική άσκηση μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.

3. Κάπνισμα, αλκοόλ και ουσίες

Smoking

Το κάπνισμα έχει τεκμηριωμένα αρνητική επίδραση στην ποιότητα του σπέρματος, μειώνοντας τη συγκέντρωση και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Οι καπνιστές έχουν επίσης αυξημένα επίπεδα οξειδωτικού στρες, ενώ συσσωρεύουν στους όρχεις κάδμιο, ένα βαρύ μέταλλο που επιβαρύνει περαιτέρω την ποιότητα του σπέρματος. Η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή βελτίωση ορισμένων παραμέτρων του σπέρματος μέσα στους επόμενους μήνες.

Αλκοόλ

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την παραγωγή σπέρματος, τόσο μέσω άμεσης τοξικής δράσης στους όρχεις όσο και μέσω διαταραχής της ορμονικής ισορροπίας. Σε άνδρες που προσπαθούν να βελτιώσουν την ποιότητα του σπέρματός τους συνιστάται ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ και η αποφυγή της υπερβολικής κατανάλωσης. 

Κάνναβη και αναβολικά

Η χρήση κάνναβης έχει συνδεθεί σε μελέτες με μειωμένη συγκέντρωση και κινητικότητα σπερματοζωαρίων. Ακόμη πιο σημαντική είναι η επίδραση των αναβολικών στεροειδών, τα οποία μπορούν να καταστείλουν σχεδόν πλήρως την ενδογενή παραγωγή τεστοστερόνης και σπέρματος.

4. Στρες, ύπνος και ορμόνες

Η σχέση των ορμονών με το στρες

Το χρόνιο στρες αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης, μιας ορμόνης που μπορεί να παρεμβαίνει στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-όρχεων, ο οποίος ρυθμίζει την παραγωγή τεστοστερόνης και σπέρματος. Η παρατεταμένη έκθεση σε χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί με χειρότερες παραμέτρους σπέρματος.

Γιατί ο ποιοτικός ύπνος έχει σημασία

Ο ύπνος παίζει κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση των ορμονών, συμπεριλαμβανομένης της τεστοστερόνης, η οποία παράγεται κυρίως κατά τη διάρκεια του ύπνου. Τόσο ο ανεπαρκής όσο και ο κακής ποιότητας ύπνος έχουν συνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης και με χειρότερη ποιότητα σπέρματος.

5. Θερμοκρασία

Οι όρχεις βρίσκονται εκτός της κοιλιακής χώρας ακριβώς επειδή η σπερματογένεση απαιτεί θερμοκρασία χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος. Οτιδήποτε αυξάνει σταθερά αυτή τη θερμοκρασία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την παραγωγή σπέρματος. Αυτό δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε συνήθειες όπως καυτά μπάνια και jacuzzi αλλά μπορεί να ξεκινά από φαινομενικά αβλαβείς συνήθειες όπως η παρατεταμένη τοποθέτηση φορητού υπολογιστή στα πόδια.

+1. Ποιες συνήθειες του καλοκαιριού επηρεάζουν την ποιότητα σπέρματος

Οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού, σε συνδυασμό με παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο, αφυδάτωση και συχνότερη χρήση ζεστού νερού ή θερμαινόμενων χώρων (π.χ. σάουνα σε spa διακοπών), μπορεί να επηρεάσουν προσωρινά την ποιότητα του σπέρματος. Η επίδραση αυτή είναι συνήθως παροδική και δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας για τους περισσότερους άνδρες. Ωστόσο, για ζευγάρια που προσπαθούν να τεκνοποιήσουν ή προγραμματίζουν εξετάσεις γονιμότητας, αξίζει να ακολουθούνται ορισμένες απλές πρακτικές κατά τους καλοκαιρινούς μήνες:

• Επαρκής ενυδάτωση καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
• Αποφυγή παρατεταμένης έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες, ειδικά τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας.
• Προσοχή στα πολύ ζεστά μπάνια, σάουνα και υδρομασάζ, ιδίως αν προγραμματίζεται σπερμοδιάγραμμα τους επόμενους μήνες.
• Αναπνέοντα, χαλαρά ρούχα και εσώρουχα, ώστε να μη συσσωρεύεται θερμότητα στην περιοχή.
• Αποφυγή παρατεταμένης καθιστικής θέσης σε ζεστά αυτοκίνητα ή χώρους χωρίς κλιματισμό.