Κάθε χρόνο, χιλιάδες ζευγάρια και γυναίκες στην Ελλάδα αναζητούν δότη σπέρματος για να δημιουργήσουν την οικογένεια που ονειρεύονται. Πίσω από κάθε επιτυχημένη δωρεά υπάρχει ένας άνδρας που αποφάσισε να προσφέρει κάτι ουσιαστικό, ακολουθώντας μία ολοκληρωμένη διαδικασία αξιολόγησης.
Αν σκέφτεσαι να γίνεις δότης, σε αυτό το άρθρο εξηγούμε αναλυτικά ποιος μπορεί να γίνει δότης σπέρματος, τι περιλαμβάνει η αξιολόγηση, τι ισχύει νομοθετικά στην Ελλάδα και ποια οφέλη αποκομίζεις ο ίδιος από τη διαδικασία.
Ποιος μπορεί να γίνει δότης σπέρματος
Για να γίνεις δότης σπέρματος πρέπει να πληροίς συγκεκριμένα κριτήρια και να κάνεις τους απαραίτητους ιατρικούς ελέγχους. Τα βασικά κριτήρια είναι:
- Ηλικία 18–40 ετών
- Καλή σωματική υγεία, χωρίς χρόνια νοσήματα
- Καλή ψυχική υγεία και πλήρη κατανόηση του τι συνεπάγεται η δωρεά
- Απουσία σοβαρών κληρονομικών ή γενετικών παθήσεων στο οικογενειακό ιστορικό
- Φυσιολογικό σωματικό βάρος (BMI κάτω από 30)
Αν πληροίς αυτά τα βασικά κριτήρια, ακολουθεί ο γενετικός έλεγχος.
Τι εξετάσεις χρειάζονται
Ο έλεγχος γίνεται σε στάδια, είναι πλήρως δωρεάν για τον υποψήφιο δότη, και αξιολογεί τόσο τη δική σου υγεία όσο και την ασφάλεια χρήσης του γενετικού υλικού.
Σπερμοδιάγραμμα
Πρόκειται για τη βασικότερη εξέταση σπέρματος. Αξιολογείται ο αριθμός των σπερματοζωαρίων, η κινητικότητά τους και η μορφολογία τους. Καθώς τα δείγματα πρέπει να κρυοσυντηρηθούν για να χρησιμοποιηθούν αργότερα, οι τράπεζες εφαρμόζουν αυστηρά όρια ποιότητας.
Εξειδικευμένες εξετάσεις σπέρματος
Πέρα από το βασικό σπερμοδιάγραμμα, πραγματοποιούνται εξειδικευμένοι έλεγχοι για την ποιότητα και την ασφάλεια του δείγματος, όπως καλλιέργειες για λοιμώξεις και έλεγχος κατακερματισμού του DNA του σπέρματος (DFI).
Εξετάσεις αίματος
Ο εργαστηριακός έλεγχος συμπεριλαμβάνει εξετάσεις για λοιμώδη όπως HIV, ηπατίτιδας B και C, σύφιλης. Στην Ελλάδα γίνεται και έλεγχος για μεσογειακή αναιμία, λόγω του υψηλού ποσοστού φορέων στη χώρα. Παράλληλα, λαμβάνουμε αναλυτικό ατομικό και οικογενειακό ιστορικό.
Γενετικός έλεγχος
Ο γενετικός έλεγχος εξετάζει αν ο δότης είναι φορέας κληρονομικών παθήσεων. Ακόμη και να μην νοσεί ο ίδιος, το ότι είναι φορέας μπορεί να φέρει κινδύνους μετάδοσης της πάθησης στο παιδί. Ο έλεγχος αυτός αποτελεί και ένα μεγάλο προσωπικό όφελος, καθώς ο δότης αποκτά σημαντικές πληροφορίες για τη γενετική του σύσταση.
Ψυχολογική αξιολόγηση
Η διαδικασία συμπεριλαμβάνει και μία συζήτηση με ειδικό ψυχικής υγείας με σκοπό να βεβαιωθείς κι εσύ ότι κατανοείς τι σημαίνει η δωρεά γενετικού υλικού. Στόχος είναι η απόφασή σου να είναι συνειδητή και ενημερωμένη.
Γιατί να γίνεις δότης: τα οφέλη
Για πολλούς ανθρώπους, το σημαντικότερο κίνητρο είναι η ίδια η προσφορά. Η δωρεά σπέρματος μπορεί να δώσει μια επιλογή σε γυναίκες χωρίς σύντροφο και σε ζευγάρια που δεν μπορούν να αποκτήσουν παιδί με το δικό τους γενετικό υλικό.
Υπάρχουν όμως και πιο πρακτικοί λόγοι:
- Πλήρης δωρεάν ιατρικός και γενετικός έλεγχος, από εξειδικευμένους γιατρούς
- Απόκτηση πληροφοριών για την υγεία σου, με τον γενετικό έλεγχο
- Εύλογη αποζημίωση για τον χρόνο και τα έξοδά σου, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία
Πώς γίνεται η διαδικασία βήμα-βήμα
Τα βήματα έχουν ως εξής:
- Επικοινωνία με την τράπεζα σπέρματος
Συμπληρώνεις τα αρχικά στοιχεία και ενημερώνεσαι για τα κριτήρια και τη διαδικασία. - Πρώτο δείγμα και αρχική αξιολόγηση
Γίνεται η πρώτη ανάλυση του σπέρματος. Αν τα αποτελέσματα είναι κατάλληλα, προχωράς στα επόμενα στάδια. - Ιατρικός και γενετικός έλεγχος
Ακολουθούν εξετάσεις αίματος, λοιμώξεων, γενετικός έλεγχος και αξιολόγηση του ιατρικού ιστορικού. - Ψυχολογική αξιολόγηση και συναίνεση
Ενημερώνεσαι αναλυτικά για τη δωρεά και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου πριν δώσεις τη συγκατάθεσή σου. - Δωρεές και κρυοσυντήρηση
Εφόσον εγκριθείς, τα δείγματα συλλέγονται σύμφωνα με το πρόγραμμα της τράπεζας και κρυοσυντηρούνται για μελλοντική χρήση.
Τι ισχύει για την ανωνυμία του δότη;
Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα αφορά την ανωνυμία και η ελληνική νομοθεσία σου δίνει τον πλήρη έλεγχο. Ως δότης, μπορείς να επιλέξεις ανάμεσα σε 2 επιλογές:
- Ανώνυμη δωρεά: η ταυτότητά σου δεν αποκαλύπτεται ποτέ, σε κανέναν
- Μερικώς ανώνυμη δωρεά: η ταυτότητά σου είναι προσβάσιμη μόνο από τα τέκνα που τυχόν γεννηθούν, μετά την ενηλικίωσή τους, αν τα ίδια το ζητήσουν
Σε κάθε περίπτωση, ο δότης δεν έχει καμία νομική, οικονομική ή γονική υποχρέωση σχετικά με τα παιδιά που μπορεί να προκύψουν. Το παιδί αναγνωρίζεται νομικά ως τέκνο του ζευγαριού-λήπτη. Η τράπεζα σπέρματος δεν ενημερώνει τον δότη για τη χρήση των δειγμάτων.
Ποιοι ωφελούνται από τη δωρεά σου
Η δωρεά σπέρματος απευθύνεται σε ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να αποκτήσουν παιδί:
- Γυναίκες χωρίς σύντροφο που επιθυμούν να γίνουν μητέρες
- Ζευγάρια που αντιμετωπίζουν σοβαρή ανδρική υπογονιμότητα (π.χ. αζωοσπερμία)
- Ζευγάρια με κίνδυνο μετάδοσης γενετικών νοσημάτων στο παιδί
- Άτομα που έχασαν τη γονιμότητά τους λόγω αντικαρκινικών θεραπειών
Ελληνικά 
English